Twa aks KPSN lan

 Pibliye 08/12/2025

Ayiti nan enpas: "Kongrè Patriyotik pou yon Sovtaj Nasyonal (KPSN)" analize feblès nan gouvènans, tranzisyon ki pa janm fini an, ak ensekirite k ap monte an flèch la

Pandan tranzisyon an ap trennen, gouvènans lan ap kraze plat atè epi ensekirite ap toufe popilasyon an, KPSN fè yon dyagnostik san detou epi l tire sonèt alàm lan. Devan ijans nasyonal sa a, li mete devan twa aks priyoritè ki mande desizyon ki gen kouraj, yon gwo mobilizasyon sitwayen, ak restorasyon yon Leta ki kapab asire stabilite, otorite ak chanjman toutbonvre. Depi plizyè mwa, KPSN ap miltipliye konsiltasyon, rankont ak analiz pou konprann rasin kriz nasyonal la. Atravè travay li yo ki reyini inivèsitè, aktè politik, òganizasyon sitwayen, ekspè ak reprezantan dis (10) depatman yo, mouvman an rive sou yon konklizyon ki klè: Ayiti pran nan twa gwo pyèj ki bloke tout pwogrè. Gouvènans ki fèb, tranzisyon ki pa janm fini, ak ensekirite ki toupatou, se sa ki nan kè blokaj k ap paralize Leta ak fragilize sosyete a. Se apati konsta sa a, ki chita sou yon gwo patisipasyon sitwayen, KPSN pwopoze jodi a twa (3) aks aksyon pou soti anfen nan enpas la epi louvri wout pou yon refondasyon dirab.

Retabli sekirite pou rebati lavi nasyonal la

Kòm premye poto mitan, sekirite rete kondisyon endispansab pou peyi a leve kanpe. San sekirite, pa gen ni ekonomi, ni gouvènans, ni tranzisyon serye ki posib. KPSN ensiste sou nesesite yon plan sekirite ki koyeran, dirab epi ki pa chita sou enpwovizasyon politik ki te febli Leta pandan twòp tan. Li mande pou estriktire fòs sekirite yo, repran kontwòl teritwa a, epi pwoteje enstitisyon piblik yo, lekòl, inivèsite, lopital ak tribinal yo. Se sèlman lè nou retabli lòd piblik, lè nou garanti lib sikilasyon epi lè nou pwoteje sitwayen yo, nasyon an ap kapab pran souf epi repran wout stabilite a.

Mete fen nan tranzisyon ki pa janm fini an epi retabli stabilite politik

Dezyèm aks la mete limyè sou enpas enstitisyonèl yon tranzisyon k ap trennen san yon orizon klè reprezante. Pou KPSN, wout pou soti nan kriz la pase pa yon kalandriye politik reyalis, yon lidèchip tranzisyon ki kredib ak mekanis desizyon ki gen plis tèt ansanm. Objektif la se fini ak paralizi aktyèl la, kote enstitisyon yo ap febli epi pèdi lejitimite yo. Mouvman an pwopoze yon tranzisyon ki gen lòd, ki limite nan tan, ki gen yon manda presi epi ki oryante vè òganizasyon eleksyon lib, souveren ak teknikman solid. Apwòch sa a vize retabli konfyans sitwayen yo ak konfyans politik la, ki se kondisyon endispansab pou estabilize peyi a pou lontan.

Refonde gouvènans lan epi retabli otorite Leta a

Twazyèm aks la souliye ijans pou repanse epi netwaye fason peyi a ap dirije apre plizyè ane dezòd enstitisyonèl. KPSN mande yon refondasyon Leta ki baze sou efikasite, transparans ak responsablite piblik. Sa mande modènizasyon administrasyon yo, batay kont koripsyon, klarifikasyon fonksyon Leta yo, remete enstitisyon lajistis yo kanpe ak konstriksyon nouvo mekanis kontwòl demokratik. Yon gouvènans tounèf dwe pèmèt Leta repran otorite lejitim li, retabli ekite nan jesyon piblik epi pèmèt anfen aplikasyon politik dirab ki nan sèvis popilasyon an. Pou KPSN, li nesesè pou nou remete bòn gouvènans nan kè pwojè nasyonal la.

Defi ki lye ak aks sa yo

Prensipal difikilte a chita nan retabli lòd ak pwoteje sitwayen yo ak enstitisyon yo. An reyalite, san yon baz ki an sekirite, enfrastrikti vital yo tankou lekòl, inivèsite, lopital ak wout rete anba menas konstan, epi tout tantativ devlopman fragilize. Anplis, lè tranzisyon politik la ap trennen, sa kreye yon vid enstitisyonèl ki febli lejitimite desizyon yo epi ralanti aplikasyon refòm ki nesesè yo. Finalman, refondasyon gouvènans lan se yon gwo defi estratejik, paske yon administrasyon ki pa efikas oswa ki kòwonpi pa ka garanti bon jan distribisyon resous yo ak respè dwa sitwayen yo.

Enpak yo sou sitiyasyon peyi a jounen jodi a

Konbinezon feblès sa yo bay yon rezilta ki peze lou sou peyi a. An reyalite, ensekirite jeneralize a frenen ekonomi an, limite envestisman ak konplike livrezon èd imanitè, pandan l ap paralize fonksyònman enstitisyon yo chak jou. Anplis de sa, absans yon kalandriye klè pou tranzisyon ki long la nouri ensètitud politik epi fragilize inisyativ piblik yo, sa ki retade desizyon enpòtan yo epi ogmante dezòganizasyon administratif la. Epitou, move gouvènans kontribye nan sèvis piblik ki pa mache ak nan koripsyon, sa ki anpeche Leta ranpli premye misyon l epi konpwomèt devlopman ekonomik ak sosyal.

Konsekans dirèk aks sa yo sou popilasyon an

Repèkisyon sou sitwayen yo imedyat e reyèl. An fèt, ensekirite ki pa janm kanpe a limite aksè a sèvis esansyèl epi mete lavi fanmi yo an danje chak jou, pandan deplasman vin danjere epi aktivite lekòl ak swen sante vin detounen. Yon lòt bò, lè tranzisyon an dire twòp, li prive popilasyon an de reprezantan lejitim, sa ki nouri yon santiman eksklizyon ak enpuisans devan desizyon k ap afekte lavi yo chak jou. Finalman, move gouvènans lan parèt nan sèvis piblik ki pa bon, enfrastrikti ki mal antretni ak yon jistis ki pa egal pou tout moun, sa ki ogmante lamizè ak limite opòtinite ekonomik, avèk konsekans dirèk sou lavi chak moun. Pi lwen pase konsta ak defi yo, gen yon verite ki rete la: Ayiti gen tout fòs ki nesesè pou l leve kanpe ankò. Konpetans, jenès, kreyativite ak detèminasyon la deja; sa k manke a se volonte nou tout ansanm pou ini yo epi oryante yo nan menm direksyon an. Chak jès konte, chak vwa peze, chak angajman se yon lòt wòch nan konstriksyon nasyonal nou vle rebati a. Jodi a, nou gen yon okazyon istorik pou nou pwouve se pa malchans ki destine nou. Lè nou chwazi inite olye nou reziye n, responsablite olye nou pè, nou ka transfòme kriz sa a an yon tounan desizif. Lavni Ayiti pa depann sèlman de sa nou espere, men de sa nou deside fè. Epi chwazi aji, ansanm, se deja kòmanse genyen batay la.