Kongrè Patriyotik pou yon Sovtaj Nasyonal

 Pibliye 12/11/2025

Ayiti–Politik : Sitwayen pou sove peyi a

Fèt nanDeklarasyon 27 mas 2025 la, nan mitan yon peryòd gwo kriz sosyal, inisyativ sitwayèn « Kongrè Patriyotik pou yon Sovtaj Nasyonal (KPSN) » fikse tèt li misyon pou relanse patisipasyon sitwayèn ak ankouraje transparans nan jesyon piblik. Ak objektif pou fè parèt yon konsansis solid sou solisyon pou soti nan kriz la epi anpeche peyi a tonbe nèt, li vin enpoze tèt li, nan kèk mwa sèlman, kòm yon vwa k ap monte nan deba politik la. Avèk kanpay li yo, plaidwaye li yo ak aksyon li mennen sou teren an, KPSN mobilize sitwayen yo alantou yon menm ideyal : retounen pouvwa a bay pèp la. Nan yon kontèks nasyonal ki make pa ensètitid ak rechèch ijan pou solisyon, plizyè aktè nan mitan sektè akademik la ak sosyete sivil la te chwazi mete tèt yo ansanm pou aji yon lòt jan. An reyalite, preske kènz inivèsite ayisyèn, piblik kou prive, ansanm ak yon venn òganizasyon sosyete sivil, ni ann Ayiti ni nan dyaspora a, mete tèt yo ansanm pou lanse yon gwo pwosesis refleksyon ak konsètasyon sitwayèn. Inisyativ sa a, ki mache ak konviksyon ke chanjman dirab dwe soti nan men pèp ayisyen an li menm, vize mete baz pou yon dyalòg nasyonal souverèn, ki kapab trase chemen sòti nan kriz k ap brase peyi a.

Patnè divès pou yon dyalòg enklizif

Pou pote inisyativ sa a, KPSN repoze sou yon pakèt patnè ak aktè premye plan. Kenz nan prensipal enstitisyon inivèsitè peyi a, ki reprezante dis depatman Ayiti, patisipe aktifman nan pwosesis la, ansanm ak dizèn òganizasyon sosyete sivil. Yon douzèn nan prensipal aktè politik, pati ak gwoupman, ansanm ak manm Konsèy Prezidyansyal Tranzisyon (CPT) ak gouvènman tranzisyon an, pote ekspètiz yo tou. A sa ajoute ansyen gwo kad ak diyite Leta, ekspè, syantifik ak espesyalis nan domèn kle, ansanm ak reprezantan dyaspora ayisyen. Ansanm aktè sa yo travay men nan men ak dè santèn sitwayen ki soti tout orijin, pou bati yon dyològ enklizif ak souveren, ki fèt pou idantifye solisyon konkrè pou fè peyi a soti nan kriz la.

Yon pwosesis estriktire alantou twa priyorite

Ant mwa mas ak jen, premye faz pwosesis la te dewoule an twa etap konplemantè. Premyèman, yon ventèn reyinyon sektoryèl te òganize, ki te rasanble aktè ki soti nan domèn politik, ekonomik ak sosyal ansanm ak dyaspora a, pou rekòlte yon divèsite pwen de vi. Answit, yon analiz apwofondi sou yon swasantèn memwa, rapò ak dokiman pwopozisyon ki te soumèt nan kongrè a te pèmèt idantifye enje kritik ki mande atansyon priyorite. Finalman, apwòch sa a te konkretize pa kenbe douz kongrè sitwayen, ki gen ladann dis rejyonal ki kouvri depatman peyi a, yon sèl konsakre pou dyaspora ak yon kongrè nasyonal sentèz, ki te konsolide tout kontribisyon ak pwopozisyon yo. An reyalite, prèske yon swasantèn entèvenan, ekspè, chèchè, otorite Leta ak sitwayen angaje te gide diskisyon yo alantou twa aks refleksyon prensipal yo : Sekirite, pou retabli anpè ak lòd piblik dirab; tranzisyon, pou mete fen nan enstabilite politik ki dire lontan; ak gouvènans, nan yon pèspektiv refondasyon Leta ak etabli yon jesyon responsab ak efikas. Anplis, lòt tèm transvèsal te anrichi echanj yo, sitou òganizasyon eleksyon lib ak kredib, refòm konstitisyonèl, ranfòse eta de dwa, jistis sosyal, relans ekonomik ak repons pou kriz imanitè ki afekte peyi a.

Refòm enstitisyonèl ak priyorite imedya

Refleksyon òganizasyon sitwayen sa a te pèmèt tou idantifye priyorite klè pou refòm politik ak enstitisyonèl peyi a. Konsènan gouvènans tranzisyon an, gen yon rekonesans inanim nan enefikasite Konsèy Prezidyansyal Tranzisyon (CPT) aktyèl la, ki gen nèf manm. Yo te pwopoze de gwo altènativ: swa yon vèsyon allege CPT a, ki pi operasyonèl ak kredib, swa yon solisyon enstitisyonèl ki enspire pa Konstitisyon an, lè yo konfye prezidans tranzisyon an nan men yon jij nan Kou Kasyasyon, yon opsyon jije pi konfòm ak tradisyon repibliken yo. Anplis, yo te souligne ke nenpòt chanjman nan gouvènans dwe fèt nan yon fason òdone ak responsab, nan fen manda aktyèl CPT a, ki prevwa pou 7 fevriye 2026, konsa evite nenpòt prese oswa bouleve. Konsènan refòm konstitisyonèl la, byenke konsansis la rekonesan nesesite pou revize Konstitisyon an, pwosesis aktyèl la te lajman kritike pou mank legitimite ak transparans li. Se poutèt sa, yo rekòmande yon nouvo apwòch enklizif, ki dirije pa otorite legitim, ki bati sou travay gwoup ekspè yo epi ki enplike vrèman pèp ayisyen an. Alafen, kesyon sekirite a te idantifye kòm priyorite absoli a. Retablijans ijan lòd piblik konsidere kòm yon kondisyon endispensab pou òganize eleksyon demokratik, lib ak kredib, konsa asire estabilite politik ak konfyans sitwayen yo nan pwosesis la. Pandan peyi a ap travèse yon peryòd gwo ensèten, mouvman sitwayen sa a ap parèt piti piti kòm yon aktè santral nan deba politik ayisyen an. Lè li rasanble ekspè, aktè politik ak sitwayen alantou objektif komen, li montre ke yon mobilizasyon byen reflechi ak enklizif ka trase chemen konkrè pou sòti nan kriz la. Apwòch estriktire li vize poze baz pou yon gouvènans pi efikas, retabli sekirite ak prepare eleksyon lib ak kredib, pandan l ranfòse patisipasyon demokratik ak angajman sitwayen.